شهرستان خرمشهر یکی از شهرستان های استان خوزستان در جنوب غربی ایران است. این شهرستان با شهرستان های آبادان، شادگان و اهواز هم مرز است. این شهرستان از غرب با کشور عراق هم مرز است. مرکز این شهرستان، شهر خرمشهر است.این شهرستان از غرب با کشور عراق هم مرز است. جنوب این استان را خلیج فارس در بر می گیرد.
این یک تعریف کلاسیک و بین المللی از یک شهرستان است، تعریفی که بدون در نظر گرفتن نام شهر یا منطقه ای برای تمام بخش های این کره خاکی قابل ارائه می باشد. فلان شهرستان در فلان استان قرار دارد از غرب به جائی و از شرق به جای دیگر متصل است و از جنوب به فلان منطقه راه پیدا می کند.ولی در این نوشته صحبت از هر جائی نیست، صحبت از خرمشهر است شهری ایستاده همچو نخل با مردمی پایدار و مقاوم، شهری به وسعت تاریخ
تاریخ خرمشهر
در دوران رونق تمدن بین النهرین، تمدن باستانی ایلام به مرکزیت انشان در نزدیکی خرمشهر کنونی در عرضه تاریخ این منطقه قد راست می کند. که نمونه هایی از تمدن آن دوره در زیگورات چغازنبیل قابل مشاهده است.
درست در محلی که دو رود بزرگ کارون و اروند رود به هم می پیوندند(حوالی خرمشهر کنونی) شهر کهنی وجود داشته که تا قرن چهارم هم آثارش باقی بوده است، نام این شهر را بیان نقل کرده اند که ممکن است واژه بیان معرب پیان باشد که در زبان خوزی قدیم (زبان باستانی خوزستان)، به معنای مردان بوده است. تاریخ نگاران اعتقاد دارند که خرمشهر بازمانده شهر بیان است.
بعد ها ساکنان این خطه خرمشهر را به پیشرفت و شکوفایی رساندند و این ده کوچک که در اواخر سلطنت آغا محمد خان یا ابتدای حکومت محمد شاه بنا شده بود به عنوان رقیبی سر سخت برای بندر پر رونق بصره تبدیل کردند.
ناگفته پیداست در آن دوران مناطق پر رونقی مانند خرمشهر مکان مناسبی برای استعمارگران و غارتگران بیگانه مانند انگلیسیها، عثمانیها بوده و به همین علت تا کنون چندین بار به اشغال قوای خارجی در آمده است که می توان به عنوان نمونه به امپراطوری عثمانی در سال 1359 شمسی اشاره کرد.
از دیگر عوامل و دلایل اهمیت این شهر باستانی می توان به کشف نفت در قرن نوزده در مجاورت خرمشهرو آبادان که بعدها باعث ایجاد پالایشگاه مدرنی در آن شد اشاره کرد.
براساس قرارداد ننگین 1907 روسها به شمال ایران و انگلیسی ها به جنوب ایران مسلط شدند که مردم دلیر و مقاوم خرمشهر به مبارزه علیه استعمار پرداختند تا این بندر نفتی پر رونق را حفظ کنند. در زمان صدارت اعظمی امیر کبیر وقتی که اختلافات مرزی بین ایران و دولت عثمانی در مورد مالکیت بر خرمشهر و آبادان تشدید شد قدرت های برتر آن دوره مانند انگلیس و روسیه در اقدامی هماهنگ و در جهت تضعیف و حتی جدا کردن قسمتی از خاک یران بر آمدند، کاری که در هرات نیز انجام داده بودند، که با درایت امیر کبیر و حمایت و پشتیبانی مردم این منطقه پرچم ایران بر پایگاه نظامی خرمشهر به اهتزاز در می آید به اهتزاز در آمدن پرچم ایران بر فراز این شهر با شکوه و خرم واقعیتی تاریخی است که بعدها نیز به دست دلاورمردان و جوانان غیور این مرز و بوم تکرار شد
انقلاب اسلامی
با پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی مردم ایران، استعمارگران و قدرتهای برتر جهان که با تمام وجود از به روی کار آمدن قدرتی مردم در منطقه فوق حساس خاورمیانه که از دیر باز، هم به لحاظ ارتباطی و مواصلاتی و هم به جهت ژئوپلیتیکی و هم از سویی بخاطر نفت این طلای سیاه دارای اهمیت خاصی بوده احساس خطر می کردند ضمن تحریک همسایگان ایران، حمله وسیعی به این کشور توسط عامل و وابسته خویش در منطقه یعنی عراق و حکومت بعث آن کشور را تدارک دیدند. از ویژگی های این حمله جهانی علیه انقلاب تازه تاسیس اسلامی ایران این است که برای اولین بار در تاریخ دو قدرت شرق و غرب آن زمان یعنی آمریکا و روسیه به کمک انگلیس، فرانسه، آلمان و دیگر کشور های اروپایی با حمایت و استفاده از پایگاه های کشور های کوچک و بزرگ عربی منطقه با هم متحد می شوند و طرح سه روزه تهران را برنامه ریزی می نمایند

تحمیل نبرد
برای کشوری که تازه از دوران پر تلاطم انقلاب و تاسیس حکومت فارغ شده و در حال ایجاد و راه اندازی واحد های از کار افتاده و ویران دوران طاغوتی است هیچ چیز بدتر و غافلگیرانه تر از یک جنگ و نبرد خارجی نیست. جنگی تحمیلی و نا برابر از سوی تمام قدرت های جهانی که سازمان ملل و شورای امنیت آن را در قبضه خویش دارند.
صدام با پاره کردن قرارداد الجزایر که در سال 1975 میلادی بین دولتین ایران و عراق به امضا رسیده بود و از جمله معاهدات مرزی و بین المللی است که بر اساس حقوق بین المللی است که بر اساس حقوق بین الملل و کنوانسیون وین مصوب 1965 لایتغیر بوده است، در 31 شهریور سال 1359 دستور حمله به ایران را صادر کرد.
با حمله عراق به ایران، نظام جمهوری اسلامی دچار غافلگیری شد پایه های نهاد های انقلابی به طور کامل شکل نگرفته بود، عناصر نفوذی که هنوز امید به بازگشت رژیم طاغوت داشتند در گوشه و کنار کشور پراکنده بودند، ارتش نیازمند پاکسازی بود، اوضاع اقتصادی به جهت قطع روابط کشورها در نابسامانی کامل به سر می برد، زیر ساخت های کشور نیازمند بهسازی بود و ... اما در این میان مردمی نیز بودند که انقلاب را از آن خود می دانستند دلاورمردان و شیر زنانی که با تمام وجودشان مقابل هجوم نیرو های تا بن دندان مسلح عراقی ایستادند و مانع پیشروی بیشتر آنان گشتند.
نیروهای مردمی و ایستادگی آنان نکته ای بود که تئوریسین های جنگی عراق به آن توجه نکرده بودند. بعد از حمله های پر قدرت و پراکنده رژیم بعث عراق، اینک سال دوم جنگ است، ارتش ایران به دست نیروهای انقلابی اداره می شود، سپاه پاسداران تشکیل شده است و نیروهای بسیج مردمی هم وارد عرصه نبرد کلاسیک شده اند و اینک زمان ضربه زدن است چیزی که مردم ایران دو سال به دنبال آن بوده اند و برای شنیدن یک پیروزی بزرگ لحظه شماری می کنند و از دیگر سو سران انقلابی نظام هم برای عرض اندام در عرصه های بین المللی و بالا رفتن قدرت چانه زنی بر سر میز مذاکرات به آن نیاز دارند. بدین صورت حمله به نیروهای عراقی و متجاوزین به خرمشهر به منظور آزاد سازی این شهر استراتژیک که همواره مورد توجه رسانه های منطقه ای و بین المللی بود و صدام بارها به اشغال آن افتخار کرده بود مشترکا توسط ارتش و سپاه طرح ریزی می شود.
عملیات بیت المقدس
در مورد عملیات اخیر گفتنی زیاد است؛ لیکن در یک تحلیل فشرده باید گفت که از لحطه سقوط رژیم طاغوت تا به امروز به تعبیر تمام خبرگزاری های عمده، سابقه نداشت که چنین ضربه سیاسی مهلکی به منافع آمریکا وارد شود. فتح خرمشهر باعث شد توازن نظامی که آمریکا در منطقه برقرار کرده بود، به شدت به ضرر غرب بر هم بخورد. وزیر امور خارجه آمریکا(الکساندر هیگ) رسما در شورای امور خاورمیانه وزارت خارجه شان می گوید:( پیروزیهای اخیر ایران در جنگ با عراق برای آمریکا نگران کننده است و منافع غرب خصوصا آمریکا را در منطقه به خطر انداخته است) مطالب فوق را حاج احمد متوسلیان، سردار به یادگار مانده و محفوظ دفاع مقدس در تاریخ 7/3/1361 درست چهار روز بعد از فتح خرمشهر و بازگرداندن آن به دامان وطن پس از 575 روز اشغال در جلسه رده های مختلف فرماندهی تیپ 27 محمد رسول الله(ص)، در قرارگاه تاکتیکی تیپ 27 (دارخوین) بیان نموده است.
برای پی بردن به گوشه ای از ماوقع این عملیات و چگونگی آغاز آن به شرح آن به نقل از کارنامه توصیفی عملیات ها می پردازیم:(بعد از پایان عملیات فتح المبین، کار آماده سازی نیروها برای عملیاتی دیگر با قدرت و سرعت خارق العاده ای انجام گرفت و لشکرهای سپاه و ارتش به مناطق عملیات اعزام شدند. هوانیروز و نیروی هوایی نیز آماده شدند تا عملیات را با تعداد پرواز های بیشتر حمایت کنند.
با اعزام های گسترده، مناطق عملیاتی مملو از نیرو شد و دست فرماندهان اسلام برای انجام بزرگترین عملیات درون مرزی بازگردید. قرارگاه های قدس، فتح و نصر تحت رهبری قرارگاه عملیاتی مشترک سپاه و ارتش (قرارگاه کربلا) در مکان های مورد نظر متمرکز شدند و آخرین راه ها و چگونگی تهاجم مورد بررسی قرار گرفت.
چند نقطه از رود کارون برای نصب پل در نظر گرفته شد و پس از مشورت های فراوان، سرانجام عملیات به صورت گسترده غیر کلاسیک پیش بینی شده و ابتکارات و تجارب و خلاقیت های رزمندگان اسلام نقش واقعی خود را در این عملیات بازیافت. خطوط جنگی ایران زیباترین اوقات را می گذراند. در شب های فراموش نشدنی منطقه، آوای مناجات و دعای توسل و کمیل زاهدان شب از هر طرف به گوش می رسید و رزمندگان اسلام بی صبرانه منتظر شنیدن رمز عملیات بودند. در ساعت 30 دقیقه بامداد 10/2/61 رمز عملیات به نام مبارک ( یا علی بن ابیطالب(ع) ) توسط محسن رضائی، فرمانده کل سپاه پاسداران و سرتیپ صیاد شیرازی، فرمانده ی نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران از قرارگاه کربلا به نیروهای تحت امر صادر شد. بدین ترتیب عملیات بیت المقدس در منطقه عملیاتی جنوب وغرب کارون، جنوب غربی اهواز و شمال خرمشهر، با هدف آزادسازی خرمشهر، هویزه، جفیر، ایستگاه حسینیه، جاده اهواز – خرمشهر و در نهایت انهدام و اخراج دشمن از خاک ایران اسلامی و رسیدن به مرز های بین المللی آغاز شد.
اهداف ونتایج عملیات
از جمله اهدافی که برای این عملیات در نظر گرفته شده بود می توان به انهدام نیروهای عراقی حداقل بیش از دو لشکر، باز پس گیری حدود 6000 کیلومتر مربع از خاک ایران که شامل شهر های خرمشهر، هویزه و پادگان حمید نیز می شد، خارج کردن شهر های اهواز، حمیدیه و سوسنگرد از زیر آتش توپخانه عراق، عقب راندن نیروهای متجاوز عراقی تا مرز های بین المللی و تامین مرز بین المللی حد فاصل پاسگاه طلائیه تا شلمچه و آزادسازی جاده اهواز- خرمشهر و همچنین خارج کردن جاده اهواز – آبادن از زیر آتش توپخانه عراق اشاره کرد.
این عملیات با قرائت رمز بسم الله الرحمن الرحیم. بسم الله القاسم الجبارین، یا علی ابن ابی طالب (ع)، از سوی فرماندهی مشترک عملیات حضور شهید آیت الله صدوقی و آیت الله مشکینی، از ساعت 30 دقیقه بامداد 10 اردیبهشت ماه سال 1361 آغاز شد قرار بود طی 4 مرحله و ظرف 25 روز به اهداف فوق دست یابد و اما ازنتایج به دست آمده در این عملیات غرور آفرین می توان به موارد زیر اشاره کرد:
مناطق و تاسیسات آزاد شده
آزادی شهر بندری خرمشهر و شهر هویزه و پادگان حمید
جاده مهم و تدارکاتی اهواز- خرمشهر- کرخه نور
جاده سوسنگرد هویزه
خارج شدن بخش وسیعی از جنوب میهن اسلامی از زیر آتش دشمن
تصرف و تامین 8 پاسگاه مرزی
تجهیزات منهدم شده دشمن:
دستگاه تانک و نفربر 285
دهها انبار مهمات
40 فروند هواپیما
2 فروند هلی کوپتر
چندین دستگاه لودر و ماشین آلات مهندسی
500 دستگاه خودرو
دهها قبضه توپ سبک و سنگین
مقدار زیادی از انواع تیر بار و سلاح های سبک سنگین
یگان های منهدم شده دشمن:
تیپ 12 زرهی و 8 مکانیزه
تیپ 606 پیاده
تیپ 24 مکانیزه
تیپ 417
تیپ 426
تیپ 51
تیپ 34 زرهی
تیپ 27 مکانیزه
تیپ های 6 و 12 زرهی از لشکر 2
تیپ 605 تیپ های 2و6 پیاده تیپ 90 پیاده
تیپ 48 پیاده
تیپ 10 زرهی
تیپ 46 مکانیزه
تیپ 37 زرهی از لشکر 12
تیپ های 8و9و10 گارد مرزی
تیپ 33 نیروی مخصوص
تیپ 238 گارد مرزی
تیپ 14 زرهی
گردان تانک المنصور و یک گردان شناسایی
تیپ 243 توپخانه ستاد کل ارتش عراق
تعداد کشته و زخمی های دشمن: 16500 نفر
تعداد اسراء: 19000 نفر
غنائم:
دستگاه تانک و نفر بر 105
دهها انبار مهمات
95000 عدد انواع مین
صدها دستگاه خودرو سبک و سنگین
30 دستگاه جیب حامل توپ 106 میلیمتری
تعداد زیادی لودر و بولدوزر و ماشین آلات مهندسی
18 قبضه توپ 130 میلیمتری
هزاران قبضه سلاح انفرادی
از نکات دیگری که این عملیات و بخصوص شهر خرمشهر را از دیگر موارد و شهرها جدا و متمایز می سازد تبلیغات وسیع سران بعث در مورد این شهر است بگونه ای که در تمام مدت 575 روز اشغال خرمشهر توسط ارتش عراق گروه هایی از خبرنگاران رسانه های خبری بین المللی در آن منطقه حاظر بوده و به پوشش خبری به نفع میزبانان خود می پرداختند.
در این میان کار به جایی رسید که این رسانه ها حمله به منظور باز پس گیری خرمشهر توسط ایرانیان را امری غیر ممکن می دانستند، رادی دولتی انگلستان در شامگاه نهم اردیبهشت ماه 1361 اعلام می کند: ( چنانچه ایرانیان در صدد باز پس گرفتن خرمشهر بر آیند، سخت ترین (گردو) را برای شکستن برگزیده اند) اما وقایع به گونه ای به پیش می رود که خبر گزاری آمریکائی
( یونایتدپرس) در روز سوم خرداد 1361، در گزارش ارسالی خود، سربازان عراقی را در حال ( فرار توصیف کرد و نوشت( ... سربازان در حال فرار عراق، سرگرم گریختن از خرمشهر و مناطق اشغالی هستند. با اینحال همانطور که دکتر علی اکبر ولایتی در کتاب خویش به نام تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران آورده است: (عراق به صراحت شکست خود را اعتراف نکرد و حتی مدعی بود که گوشمالی لازم را به انقلاب اسلامی ایران داده است و در نتیجه، چون ضرورتی احساس نمی کرد که نیروهایش بیشتر در خرمشهر بمانند، آنها را با درگیری به عقب کشیده است. اما با اینحال صدام به خاطر شکست در جبهه محمره! جمع کثیری از زبده ترین فرماندهان خود، از جمله سرلشگر صلاحی قاضی – فرمانده سپاه سوم ارتش عراق، سرتیپ ستاد جواد اسعد شینته، فرمانده سابق لشگر سوم زرهی، سرهنگ دوم ستاد محسن عبدالله، فرمانده تیپ 12 زرهی ابن ولید، سرهنگ ستاد (شاکر العماری)، فرمانده تیپ، 104 سرتیپ(عطاء الله نوری الدنیمی) معاون سپاه سوم، سرهنگ ( احمد زیدان)، فرمانده عملیات خرمشهر را تیرباران کرد. و رادیو دولتی صدای آمریکا پس از پنج شبانه روز سکوت و امتناع از انعکاس خبر فتح خرمشهر توسط نیروهای ایرانی، سرانجام در (گزارش ویژه) 8/3/1361 خود می گوید: (به رغم مشکلات تدارکاتی، نا آرامی های ناشی از انقلاب و کاهش تدریجی قدرت عملیات نیروی هوایی ایران، ماشین نظامی ایران به گونه ای اعجاب آور عمل کرد.
از دیگر دستاورد های عملیات دفاع مقدس می توان به آزادسازی 5038 کیلومتر مربع از اراضی اشغال شده از جمله شهر های خرمشهر و هویزه و پادگان حمید و جاده اهواز – خرمشهر اشاره کرد علاوه بر آن، شهر های اهواز، حمیدیه و سو سنگرد از تیررس توپخانه دشمن خارج گردیدند. هم چنین 180 کیلومتر از خط مرزی تامین شد، با فتح خرمشهر برتری نظامی ایران بر عراق مورد تائید کارشناسان و تحلیل گران نظامی قرار گرفت همچنین این فتح موجب انفعال ارتش عراق شد؛ به گونه ای که نظامیان عراق تا مدت زیادی نتوانستند از لاک دفاعی خارج شوند این عملیات باعث شد تا کشور های عرب منطقه به تقویت مالی ونظامی عراق مبادرت ورزند کا رنامه مخدوشی از خود در پیشگاه ملت عظیم ایران ارائه دهند.
پیروزی رزمندگان اسلام در عملیات بیت المقدس، فتح خرمشهر و انتشار این خبر به سراسر مملکت موجی از شادی و شعف در جای جای ایران اسلامی ایجاد کرد، مردم از پیر و جوان، خرد و کلان، زن و مرد به خیابان ها ریختند و به شادی و پایکوبی پرداختند و اینچنین شد که پیام دلنشین پیر جماران نیز به گوش می رسید که( فتح خرمشهر فتح خاک نیست فتح ارزش های اسلامی است) اینک در سالگرد آن حماسه عظیم ضمن بزرگداشت سوم خرداد به عنوان روز مقاومت، ایثار و پیروزی جا دارد به مرور پیام تاریخی حضرت امام (ره) به مناسبت فتح خرمشهر پرداخته شود.
خرمشهر را خدا آزاد کرد
این جانب با یقین به این که (ماالنصر الا من عند الله) از فرزندان اسلام و قوای سلحشور مسلح، که دست قدرت حق از آستین آن بیرون آمد و کشور بقیه الله العظم-ارواحنا لمقدمه فدا- را از چنگ گرگان آدم خوار که آلت هایی در دست ابر قدرتان خصوصا آمریکای جهان خوارند، بیرون آورد و ندای الله اکبر را در خرمشهر عزیز طنین انداز کرد و پرچم پر افتخار لا اله الا الله را بر فراز آن شهر خرم – که با دست پلید خیانت کاران قرن به خون کشیده شده و خونین شهر نام گرفت(بیفراشت) تشکر می کنم. و آنان فوق تشکر امثال من هستند. آنان به یقین مورد تقدیر ناجی بشریت و بر پا کننده عدل الهی در سراسر گیتی – روحی لتراب مقدمه الفدا- می باشند. آنان به آرم (مارمیت اذ رمیت و لکن الله رمی) مفتخرند. مبارک باد و هزاران بار مبارک باد بر شما عزیزان و نور چشمان اسلام این فتح و نصر عظیم که با توفیق الهی و ضایعات کم و غنایم بی پایان و هزاران اسیر گمراه و مقتولین و آسیب دیدگان بدبخت که با فریب و فشار صدام تکریتی، این ابر جنایت کار دهر، به تباهی کشیده شده اند، سرفرازانه برای اسلام ومیهن عزیز افتخارابدی به هدیه آورید.و مبارک باد بر فرماندهان قدرتمند که فرماندهان چنین فداکارانی هستند که ستاره ی درخشندهی پیروزی های آنان بر تارک تاریخ تا نفخ صور نور افشانی خواهد کرد. و مبارک باد بر ملت عظیم الشان ایران این چنین فرزندان سلحشور و جان بر کفی که نام آنان و کشورشان را جاویدان کردند. و مبارک باد بر اسلام بزرگ این متابعانی که در دو جبهه ی جنگ با ... دشمنی باطنی پیروزمندانه و سرافراز امتحان خویش را دادند و برای اسلام سر افرازی آفریدند
روح الله الموسوی الخمینی